Hayati Esen

Nuh Fassı, ilk bakışta tenzih ile teşbih arasındaki gerilimi işleyen metafizik bir metin gibi görünür. Ama metni bir kez "kim, kime, nasıl seslendi de dinlenmedi" sorusuyla okumaya başladığınızda, karşınıza çıkan şey aslında bir başarısızlık anlatısıdır ve her başarısızlık anlatısı gibi, bir otorite, bir dil, bir ikna sorunu taşır. Bu yazının derdi, Fusus'u bir kez daha şerh etmek değil; İbn Arabi'nin Nuh'u nasıl bir siyasal fail olarak kurduğunu göstermek ve bu kurgunun bugün elimizde tuttuğumuz bazı soruları (temsil, meşruiyet, ikna, otoritenin dili) nasıl aydınlatabileceğini düşünmektir. Metnin en çarpıcı cümlelerinden biri şudur: Nuh, kavmine iki ayrı davet yöneltmiştir, biri gizli, biri açık; biri akla ve ruha, biri bedene ve maddi benliğe. Bu, İbn Arabi'nin kendi icat ettiği bir ayrım değil, doğrudan Nuh suresine dayanır: Nuh önce "Ben onları açıktan açığa davet ettim" der (Nuh, 71/8), sonra "Sonra bunu hem gizli, hem açık söyledim" d...

  Kur’an kıssaları, klasik tefsir geleneğinde genellikle ahlaki öğütler veya tarihsel ibret olarak toplumsal düzeni sağlamak amaçlı okunmuştur. Ancak Yusuf Kıssası, bu geleneksel okumanın sınırlarını zorlayan; vahiy, rüya, arzu ve iktidar arasındaki girift ilişkileri ifşa eden derinlikli bir manifesto niteliği taşır. Modern siyaset felsefecisi Carl Schmitt’in “Modern devlet kuramının tüm önemli kavramları, dünyevileştirilmiş ilahiyat kavramlarıdır” tespiti, Yusuf’un hikayesinde görünür hale gelir. Yusuf’un kuyu dibinden Mısır’ın iktidar zirvesine giden yolculuğu, sadece bir peygamberin biyografisi değil, aynı zamanda iktidarın meşruiyet kaynağının “rasyonel olandan” değil, “bilinçdışından” neşet ettiğinin psiko-politik tarihsel anlatısıdır. Yapmak istediğimiz şey; iktidarın rasyonel bilgiyle değil, travmayı sistematize eden irrasyonel/dikey bir epistemolojiyle kurulduğunu ve vahyin, rasyonel aklın kurucu temeli olduğunu tartışmaya çalışmaktır. Yusuf’un iktidar yolculuğunun en çarpı...