Siyasi düşüncede iktidarın nasıl işlediğini anlamak için belirleyici olan bir soru vardır: bir otoritenin söylediği şey, o otorite söylediği için mi doğrudur, yoksa otorite doğruyu söylediği için mi otoritedir? Hobbes bu soruya açık bir cevap vermişti: "Auctoritas, non veritas facit legem", yani yasayı hakikat değil otorite yapar. Sorunun önemi, kimin konuştuğu ile söylenenin doğru olup olmadığı arasındaki farktan gelir. Siyasi düşünce bu farkı çoğu zaman ortadan kaldırmaya çalışmış ve bunu iki karşıt yoldan yapmıştır.

Hobbes, din savaşlarıyla parçalanmış bir Avrupa'da yazıyordu. Her grubun kendi inancını Tanrı'nın buyruğu olarak savunduğu bir ortamda, neyin doğru olduğu konusundaki tartışmanın bitmeyeceğini ve bu tartışmanın sonunda savaşa varacağını görüyordu. Önerdiği çözüm, kamusal alanda neyin doğru ve bağlayıcı sayılacağına egemenin karar vermesiydi. Tartışma egemenin sözüyle sona erecekti. Bu çözüm barışı mümkün kılar, ama ciddi bir sonuç doğurur. Egemenin sözü egemen söylediği için geçerliyse, egemenin yanıldığını söylemenin bir anlamı kalmaz. Yanlış bir karar da egemenin kararı olduğu için bağlayıcıdır. Bu durumda bir karara itiraz eden kişi, yalnızca o kararın yanlış olduğunu söylemiş olmaz, egemenin otoritesini de tartışmaya açmış olur. Böylece eleştiri ile isyan arasındaki fark ortadan kalkar.

Platon'un filozof-kralı bu yolun ilk örneğidir: yönetme hakkı, iyinin ne olduğunu bilen kişiye aittir. Modern düşüncede aynı fikir daha dolaylı biçimde karşımıza çıkar. Habermas'a göre meşruiyet ancak "daha iyi argümanın zorlamasız zoru"ndan doğabilir; bir karar, gerekçeleri herkesçe kabul edilebilir olduğu ölçüde meşrudur. Bu anlayış, Hobbes'taki keyfiliğe karşı önemli bir güvence sağlar. Fakat onun da bir sorunu vardır. Eğer otorite doğruyu bildiği için otoriteyse, her hatası meşruiyetini de zayıflatır. Otorite bu yüzden hata yapmadığını, doğruyu elinde tuttuğunu göstermek zorunda kalır. Filozof-kralın yanılmaması gerekir, tarihin yasalarını bildiğini söyleyen bir partinin de. Böylece hakikatçi yol da otoritenin yanılmazlığı iddiasına varır. Bu anlayış ayrıca, hata yapmış ama yine de sahici olan bir otoritenin neden otorite olmaya devam ettiğini açıklayamaz.

Her iki düşüncede de otoritenin kim olduğu ile söylediğinin doğruluğu birbirine bağlanır. Bu bağ kurulduğunda, otoritenin yanılabileceğini kabul etmek zorlaşır ve her iki yol da sonunda yanılmazlık iddiasına varır.

İbn Arabi bu iki yolun dışında kalan bir ayrım yapar. Yahya faslında bir örnek verir: Bir peygamber, "benim mucizem şu duvarın konuşmasıdır" dese ve duvar dile gelip "hayır, sen Tanrı Resulü değilsin, yalancısın" dese, peygamberin sözü yine doğru sayılır. Çünkü peygamberin iddia ettiği mucize duvarın konuşmasıdır ve duvar konuşmuştur. İbn Arabi'nin ifadesiyle, bu delil ve mucizeyle onun peygamber olduğu sabit olur ve duvarın söylediği sözlerin mahiyetine itibar edilmez. Yani mucizeyi oluşturan şey duvarın ne söylediği değil, konuşmuş olmasıdır.

Aynı ayrımı beşikte konuşan İsa üzerinden de yapar. İsa'nın beşikte konuşması bir mucizedir ve onun Allah'ın kulu olduğunu gösterir. Fakat İsa'nın bu konuşmada "Ben Allah'ın kuluyum" sözüne eklediği şeyler, haber verdiklerinin doğru çıktığı ileride anlaşılıncaya kadar, akıl sahipleri katında bir ihtimal olarak kalır. Başka bir deyişle, mucize İsa'nın kim olduğunu kesinleştirir, ama söylediklerinin doğru olup olmadığını kendiliğinden kanıtlamaz. İbn Arabi bunu genel bir kurala bağlar: söz söyleme kudretine sahip olan kimse, hangi hâl üzere olursa olsun, söylediği şeyin mutlaka doğru çıkması gerekmez. Bu kuralın dışında kalan tek söz Allah'ın sözüdür; ona göre Allah'ın sözünde yalan ve hata ihtimali yoktur.

Buna işaret ile sözün ayrılığı diyebiliriz. İşaret, yani mucize, sözü söyleyenin kim olduğunu doğrular. Söylenenin doğru olup olmadığı ise ayrı bir sorudur ve ayrıca sınanması gerekir.

Görünürdeki benzerlik, yapısal karşıtlık

Bu ayrım ilk bakışta Hobbes'a yakın görünebilir. Duvar örneğinde de sözün içeriği önemsizdir; duvar ne söylerse söylesin peygamber doğrulanmış olur. Bu, otoritenin içerikten bağımsız olarak geçerli olduğu anlamına geliyormuş gibi okunabilir. Böyle bir okuma İbn Arabi'yi, otoritenin sözünü sorgusuz kabul ettiren bir düşünceye yaklaştırır. Oysa iki yaklaşım aynı sonuca varmaz.
Hobbes'ta otoritenin içerikten bağımsız olması, içeriğin doğruluğunu da otoritenin belirlediği anlamına gelir. Egemen bir şeyi söylediğinde, o şey egemen söylediği için bağlayıcı ve geçerli olur. İbn Arabi'de durum farklıdır. Peygamberin peygamber olduğu kesinleşmiştir, ama bu, söylediği her şeyin doğru olduğunu göstermez. Söyledikleri zaman içinde ve akıl yoluyla sınanmaya açık kalır. Yani otoritenin kimliği kesinleşmiş olsa bile, sözünün doğruluğu henüz karara bağlanmış değildir.

İbn Arabi'nin ayrımı hakikatçi yaklaşımdan da farklıdır. Filozof-kral hakikati bildiği için yönetme hakkına sahiptir; bu nedenle bir konuda yanıldığı ortaya çıkarsa, yönetme hakkı da tartışmalı hâle gelir. İbn Arabi'nin peygamberi ise söyledikleri henüz doğrulanmamışken de peygamberdir. Peygamberliği sözlerinin doğruluğuna dayanmadığı için, sözlerinin sınanması onun peygamberliğini tehdit etmez.

Bu ayrım siyasete taşındığında, otorite ile eleştiri arasındaki ilişki de değişir. Otoritenin kim olduğu ile söylediklerinin doğruluğu ayrı tutulursa, otorite yanılabilir ve yanıldığını kabul ettiğinde otorite olmaktan çıkmaz. Aynı şekilde yönetilenler de otoritenin bir kararına itiraz edebilir. Bu itiraz otoritenin varlığını reddetmek anlamına gelmez, yalnızca belirli bir sözün ya da kararın yanlış olduğunu söyler. Böylece eleştirinin isyan, muhalefetin de fitne olarak görülmesi gerekmez. Tartışma otoritenin meşruiyeti üzerinden değil, söylenenin doğru olup olmadığı üzerinden yürüyebilir.

Kendine verilen selam

Aynı fasılda bu ayrımı tamamlayan bir örnek daha vardır. Kur'an'da Allah Yahya için şöyle der: doğduğu, öldüğü ve diri olarak kaldırılacağı gün ona selam olsun. İsa ise benzer bir sözü kendisi hakkında söyler: doğduğum, öldüğüm ve diri olarak kaldırılacağım gün selam benim üzerime olsun. İbn Arabi'ye göre Yahya'ya verilen selam tevile muhtaç değildir, çünkü doğrudan Allah'tan gelmiştir. İsa'nın kendi üzerine verdiği selam ise tevile muhtaçtır. İki sözün içeriği aynıdır; aralarındaki fark, onayın kimden geldiğindedir.

Bunu siyasi alana taşıdığımızda, bir otoritenin kendisi hakkında söylediklerinin nasıl değerlendirileceği sorusu ortaya çıkar. Bir iktidar "ben meşruyum" ya da "ben haklıyım" dediğinde bu söz doğru olabilir; fakat iktidar bunu kendisi söylediği için kanıt yerine geçmez. Kendi hakkında verilen bir hüküm, yoruma ve denetime açık bir iddia olarak kalır. Duvar örneği burada da yol gösterir. Duvarın "yalancısın" demesi peygamberi yalanlamıyorsa, "haklısın" demesi de kimseyi haklı çıkarmaz, çünkü sözün içeriği sözü söyleyenin kim olduğunu kanıtlamaz. Bir iktidarın kendini öven sözleri ne kadar çok yerde ve ne kadar çok ağızdan tekrarlanırsa tekrarlansın, bu tekrar o sözlerin doğru olduğunu göstermez.

Söz neyle sınanır?

Otorite söylediklerinin doğruluğunu kendiliğinden garanti etmiyorsa, bu doğruluk neyle anlaşılacaktır? İbn Arabi'nin beşik örneğindeki ifadeleri iki şeye işaret eder: zamana ve akla. İsa'nın beşikte söyledikleri, doğru çıktıkları ileride anlaşılıncaya kadar ihtimaldir ve bu ihtimali değerlendirecek olanlar da akıl sahipleridir. Bir sözün doğruluğu, onu söyleyenin makamına bakılarak değil, olayların nasıl geliştiğine ve aklın o söz hakkında vardığı yargıya bakılarak anlaşılır.

İbn Arabi hata ihtimali bulunmayan tek sözün Allah'ın sözü olduğunu söyler. Bu ifadeyi Kur'an metnine tanınmış bir ayrıcalık olarak okumak mümkün değildir. Çünkü İbn Arabi'nin karşılaştırdığı iki selam da Kur'an'dadır: Yahya'ya verilen selam da, İsa'nın kendine verdiği selam da. Buna rağmen birinin tevile muhtaç olmadığını, ötekinin tevile muhtaç olduğunu söyler. Demek ki ölçüt, sözün kutsal bir metinde yer alıp almaması değil, sözün kimin sözü olarak gerçekleştiğidir.

Allah'ın sözünde hata ihtimali bulunmamasının nedeni, bu sözün dünya hakkında bir iddia olmamasıdır. Yahya hakkında söylenen söz, İbn Arabi'nin ifadesiyle, Yahya'da görüldüğü gibi aynen gerçekleşmiştir. Allah'ın sözü, söylediği şeyin meydana gelmesinden ayrı değildir. "Ol" denildiğinde meydana gelen şey, bu emre uyulduğu için gerçekleşmez; emrin kendisi o şeyin varoluşudur. Böyle bir sözün doğru çıkıp çıkmadığını sınamaya gerek yoktur, çünkü söz ile olan arasında sınanacak bir mesafe yoktur.

İnsanın sözü ise her zaman bu mesafenin içindedir. Söylenen ile olan ayrı şeylerdir; söz, olan hakkında bir iddiadır ve doğru çıkıp çıkmadığı ancak sonradan anlaşılır. Peygamberin sözü de, mucizenin doğruladığı kimlik dışında, bu mesafenin içinde kalır. İsa'nın beşikte söyledikleri bu yüzden zamanın ve aklın önüne konur. Bir peygamberin sözleri bile bu durumdaysa, hiçbir hükümdarın, partinin ya da kurumun sözü bu değerlendirmenin dışında tutulamaz.

Yanılmazlık iddiası bu nedenle yalnızca siyasi değil, aynı zamanda teolojik bir iddiadır. Sözünde hata ihtimali olmadığını söyleyen bir otorite, aslında sözünün olanla aynı şey olduğunu, söylediğinin kendiliğinden gerçekleştiğini iddia etmektedir. Bu ise yalnızca kurucu buyruğa ait bir niteliktir. Hobbes'un egemeni de Platon'un filozof-kralı da farklı gerekçelerle bu niteliği kendilerine mal eder. Aynı şey kutsal metin adına konuşanlar için de geçerlidir: metnin kendisi Allah'ın sözü olsa bile, onu yorumlayan ve ondan hüküm çıkaran insanın sözü tevile ve akla açıktır. İbn Arabi'nin ayrımında otoritenin kimliği ne kadar kesin olursa olsun, söylediği söz bir insan sözüdür ve doğruluğu zaman içinde ve akıl yoluyla anlaşılır.