Hegemonyanın Anatomisi: Türkiye Entelektüelleri ve Üniversiteleri Neden Siyonizm’i Savunuyor?

-

 Türkiye'nin entelektüel sahnesinde, küresel adaletsizlikler karşısında takınılan sistematik sessizlik, özellikle Filistin meselesi ve Siyonizm eleştirisi söz konusu olduğunda, epistemik bir krize işaret etmektedir. Bu sessizlik, yalnızca bir suskunluk hali değil, aynı zamanda Batı merkezli bilgi rejimlerinin içselleştirilmesiyle örülmüş bir duvardır. Edward Said'in "Oryantalizm"i, bu durumu aydınlatan temel bir teorik araç sunar: Batı'nın epistemik hegemonyası, sadece Doğu'yu temsil biçimlerini değil, aynı zamanda Doğulu entelektüellerin kendi gerçekliklerini kavrayış biçimlerini de şekillendirmektedir.

Türkiye akademisinin Siyonizm'i analiz ederken başvurduğu kaynakların bile –Said veya Chomsky gibi– Batı entelektüel geleneğinin ürünleri olması, bu bağımlılığın trajik bir tezahürüdür. Ne var ki, bu eleştirel kaynaklar dahi, İsrail'in kurumsal lobileri tarafından uygulanan sistematik sansür mekanizmalarından azade değildir. Dolayısıyla, Siyonizm'in sömürgeci karakterine dair yerli ve özerk bir epistemik zeminin yokluğunda, akademik üretim, "güvenlik devleti" veya "tarihsel hak" gibi Batı'dan ithal edilmiş ve çoğu zaman meşrulaştırıcı işlev gören kavramsal çerçevelere mahkûm olmaktadır. Bu, yerel bağlamda köklü bir sorgulamanın önünü tıkayan epistemik bir tembelliktir.

Bu hegemonya, düşünce kuruluşlarında da belirgin. SETA veya ASAM gibi kurumlar, Orta Doğu politikalarını ele alırken Siyonizm'i "jeopolitik bir gerçeklik" olarak konumlandırıyor; eleştirel bir ifşa yerine, pragmatik bir kabul hâkim. Literatürdeki boşluk ise çarpıcı: Türkiye'de Siyonizm'in ideolojik kökenlerini inceleyen kapsamlı monografi sayısı sınırlı. Mevcut olanlar da genellikle Batı'daki "liberal Siyonizm" savunucularını referans alıyor. Bu durum, Antonio Gramsci'nin "kültürel hegemonya" kavramını akla getiriyor; entelektüeller, egemen ideolojinin parçası haline gelerek kendi eleştirel kapasitelerini yitiriyor. Sonuçta, bu epistemik zemin eksikliği, Siyonizm'i bir "felsefi sorun" olmaktan çıkarıp "tarihsel zorunluluk" haline getiriyor. Akademisyenler, konferanslarda Filistin'i "insani kriz" olarak tartışırken, Siyonizm'in yapısal şiddetini teorik bir araçla deşifre edemiyor. Bu sessizlik, sadece akademiyi değil, kamuoyunu da etkiliyor; zira entelektüel çevreler, toplumun vicdanını şekillendiren aktörler olarak rol oynamalıdır.

Entelektüel sessizliğin en somut tezahürü, tarih anlatısı üzerinden kendini göstermektedir. 2023'te İlber Ortaylı'nın, "Filistinlilerin para karşılığı topraklarını sattığı" yönündeki tartışmalı açıklaması, işgalin meşruiyetini bireysel "açgözlülük" naratifine indirgeyerek normalize eden klasik Siyonist söylemin bir yansımasıdır. Ortaylı'nın, 19. yüzyıl Osmanlı arazi satışlarını referans göstererek inşa ettiği bu anlatı, Balfour Deklarasyonu öncesi dönemi "serbest piyasa" mitiyle açıklamaya çalışır. Oysaki tarihsel veriler, 1948'e kadar Filistin topraklarının yalnızca %6-7'sinin Yahudi kuruluşlara geçtiğini ve bu satışların büyük ölçüde Osmanlı mirasçıları veya Levanten aracılar eliyle gerçekleştirildiğini, yerli Filistinli fellahların ise büyük ölçüde bu sürecin dışında kaldığını göstermektedir. Tarihçi Murat Bardakçı'nın, "Toprak satan aileler Filistinli değil" diyerek yaptığı düzeltmeye rağmen, Ortaylı'nın sözleri popüler kültürde hızla yayılarak, Filistin direnişini "kendi hatalarının bedeli" olarak damgalayan bir işlev gördü.

Celal Şengör'ün aynı minvaldeki, "Filistin toprak satmadı diyenler zır cahillerdir" şeklindeki provokatif çıkışı ise, bu anlatıyı daha da perçinlemiştir. Şengör, Siyonizm'in kökenindeki Avrupa antisemitizmini kabul etmekle birlikte, Filistinlileri "toprak satıp parasını yiyen" bir topluluk olarak karikatürize etmek suretiyle, sömürgeci şiddetin yapısal doğasını gözden kaçırmaktadır. Şengör'ün aile geçmişine dair iddialar da, bu tür müdahalelerdeki tarafsızlık sorununu tartışmaya açmaktadır.

Bu örnekler, sessizliğin nasıl "gürültülü bir meşrulaştırmaya" dönüşebildiğinin kanıtıdır. Ortaylı ve Şengör gibi popüler kültürde "bilge" statüsüne sahip figürlerin sözleri, Michel Foucault'nun "iktidar-söylem" ilişkisini hatırlatırcasına, tarihi iktidarın bir aracı haline getirmektedir. Bu anlatı, aynı zamanda Osmanlı tarihini de çarpıtmakta; Yahudi göçünü ve arazi satışlarını sıkı denetimlerle kısıtlamaya çalışan Osmanlı politikasını görünmez kılmaktadır. Erhan Afyoncu gibi tarihçilerin, "Yahudiler, Osmanlı yönetiminin tüm yasaklarına rağmen, hileli yollarla sınırlı miktarda toprak satın aldılar" şeklindeki düzeltmeleri ise, bu çarpıtmalara karşı önemli bir direnç noktası oluşturmaktadır.

Türkiye üniversitelerindeki durum ise sessizliğin bir diğer vechesini oluşturur. Boğaziçi veya ODTÜ gibi prestijli kurumlar, İsrail'le akademik iş birliklerini sürdürürken, eleştirel Siyonizm araştırmaları marjinalleşmeye devam etmektedir. "Yahudi Milliyetçiliği Olarak Siyonizm'in Sosyolojisi" gibi 2024'te yayımlanan çalışmalar, Siyonizm'i sömürgeci bağlamından kopararak nötr bir "milliyetçilik" kategorisine hapsetmektedir. Buna karşılık, Mardin Artuklu Üniversitesi'ndeki "Akademi ve Siyonizm" sempozyumu gibi eleştirel girişimler ise, uluslararası fon kesintileri ve akademik baskılarla karşı karşıya kalmaktadır. 2024'te Gazze'deki üniversitelerin yıkımı karşısında Türkiye akademisinin sergilediği kayıtsızlık, bu durumun vahim bir göstergesidir.

Bu epistemik krizi besleyen üç temel dinamikten söz edilebilir: Birincisi, neoliberal akademinin fon bağımlılığı; AB veya ABD kaynaklı hibeler, Siyonizm eleştirisini otomatikman "anti-Semitizm" ile eşleştiren bir sansür mekanizması işlevi görmektedir. İkincisi, değişken siyasi iklim; AKP döneminin "ılımlı" İsrail politikaları, eleştirel sesleri sindiren bir ortam yaratmıştır. Üçüncüsü ise, kültürel bir travma olarak Holokost anlatısının, Siyonizm'e yönelik her türlü yapısal eleştiriyi, etik ve politik meşruiyetten yoksun bırakacak şekilde, "Yahudi düşmanlığı"na indirgenmesidir. Sonuç olarak, Türkiye entelektüel sahnesi, küresel adaletsizlikler karşısında özerk ve etik bir duruş geliştirmek yerine, hegemonik söylemin pasif bir alıcısına dönüşmü durumdadır.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Tanrı’nın Tercümesi Kur’an’ın Psiko-Politik Okuması Üzerine Dördüncü Deneme: Travma İktidarı Nasıl Kurar

-
Resim
  Kur’an kıssaları, klasik tefsir geleneğinde genellikle ahlaki öğütler veya tarihsel ibret olarak toplumsal düzeni sağlamak amaçlı okunmuştur. Ancak Yusuf Kıssası, bu geleneksel okumanın sınırlarını zorlayan; vahiy, rüya, arzu ve iktidar arasındaki girift ilişkileri ifşa eden derinlikli bir manifesto niteliği taşır. Modern siyaset felsefecisi Carl Schmitt’in “Modern devlet kuramının tüm önemli kavramları, dünyevileştirilmiş ilahiyat kavramlarıdır” tespiti, Yusuf’un hikayesinde görünür hale gelir. Yusuf’un kuyu dibinden Mısır’ın iktidar zirvesine giden yolculuğu, sadece bir peygamberin biyografisi değil, aynı zamanda iktidarın meşruiyet kaynağının “rasyonel olandan” değil, “bilinçdışından” neşet ettiğinin psiko-politik tarihsel anlatısıdır. Yapmak istediğimiz şey; iktidarın rasyonel bilgiyle değil, travmayı sistematize eden irrasyonel/dikey bir epistemolojiyle kurulduğunu ve vahyin, rasyonel aklın kurucu temeli olduğunu tartışmaya çalışmaktır. Yusuf’un iktidar yolculuğunun en çarpı...
devamı »

Weber'den Jung'a: Rasyonel Tahakkümden Mitolojiye Dönüş

-
Kapitalizmi yalnızca iktisadi bir mekanizma veya bu mekanizmanın politik alanı çerçevelemesi gibi tanımlara hapsetmek, onun köklerini besleyen felsefi, psikolojik ve sosyolojik katmanları görmezden gelmekten başka bir şey değildir. Bu yaklaşım, kapitalizmin salt bir ekonomik sistem olmanın ötesinde, insan zihnininde şekillenmiş bir anlam ve değerler evreni olduğunu ihmal eder. Gerçekte, kapitalizm bu disiplinlerin kesişiminde doğan karmaşık bir yapıdır; ancak asıl mimarı, bu kavramları bir araya getiren ve onlara meşruiyet kazandıran dildir. Bu dil, araç olmanın çok ötesinde, bir dünya görüşü yaratır ve bireyin algısını dönüştürür. Bu dilin en çarpıcı ve dönüştürücü ifadesi, Max Weber'in "Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu" nda ustalıkla betimlediği üzere, Protestan etiğinin rasyonel dilinde somutlaşır. Rasyonalite, kapitalizmin vazgeçilmez zihinsel altyapısıdır; zira Protestan etiğinin rasyonel söylemi, emeği seküler bir kutsallığa ve maddi başarıyı ilahi onayın ölç...
devamı »

Peygamberin Portresi: Kur'an'ın Psiko-Politik Okuması Üzerine Bir Deneme

-
 İnanç ve ideoloji, insanın psikolojik gelişiminden ve yaşadığı bağlamdan kopuk değildir. Bunun çarpıcı örneklerinden biri, Hz. Peygamber’in Kur’an’daki portresinde görülür. Mekke döneminin başlarında, özellikle ilk vahiy yıllarında, söylemin daha keskin ve sarsıcı olduğu dikkati çeker: adaletsizlik, yetimin ve yoksulun horlanması, toplumsal ikiyüzlülük kararlı bir dille yerilir; Mekki sûrelerde bu ton çok belirgindir. Bu evrede mesaj, haksız düzeni sarsan ve vicdanı uyandıran bir çağrı niteliği taşır. Mekke dönemi vicdana seslenir. Dil kısa, sarsıcı, doğrudandır; toplumsal körleşmeye karşı teşhir edici ve tavır almayı talep eder. “Yetimi itip kakanı gördün mü?” ( Maûn 1–3 ) diyen üslup, merhameti sadece bir “duygu” değil “sorumluluk” olarak tanımlar. “Diri diri gömülen kıza, hangi suçtan dolayı öldürüldüğü sorulduğunda…” ( Tekvîr 8–9 ) cümlesi, geleneğin meşrulaştırdığı şiddeti ifşa eder. “ Sarp yokuş ” metaforu ( Beled 10–16 ), ahlâkın bir konforu değil çilesi olduğuna işaret...
devamı »

Tanrı'nın Tercümesi: Kur'an'ın Psiko-Politik Okuması Üzerine İkinci Deneme

-
İnsanın psikolojik ihtiyaçları, teolojik söylemin şekillenmesinde kurucu bir rol oynar. Vahiy, salt gökten yere inen donmuş bir yasa değil; insanın yaşadığı travmaların, toplumsal adaletsizliklerin ve vicdani arayışların göğe doğru yükselip ilahî teyitle insana geri dönen dinamik bir süreçtir. Başka bir deyişle, vahiy insana ait olanın evrensel bir dile tercümesidir. Toplumda yetimin itilip kakılması, yoksulun horlanması, kız çocuklarının diri diri gömülmesi gibi sahneler yalnızca tarihsel birer vaka değil; insan vicdanında yankılanan evrensel bir çığlığın kaynağıdır. Vahyin dili, işte bu çığlıktan beslenir: Yerel bir dramı evrensel ve zamansız bir ilkeye dönüştürür. Böylece insana ait kırılganlık göğe taşınır, orada ilahî onay bulur ve yeniden insana dönerek toplumsal düzenin kurucu ölçütü hâline gelir. Bu süreç, vahyi tek yönlü bir iniş olarak değil, insanla Tanrı arasında karşılıklı bir akışkanlık olarak kavramamızı sağlar. Bu bağlamda peygamber, yalnızca gökten geleni aktaran deği...
devamı »

Devlet, Hegemonya ve Din: Kapitalizmin Zaferinde Bir Faktör Olarak Dini Örgütlenme

-
Resim
Devlet ve onu araçsallaştıran iktidar mekanizmaları, temel işlev olarak halkın aydınlanmasından ziyade, onun ihtiyaçlarının yönetilmesi ve giderilmesi ilkesini merkeze alır. Bu, Antonio Gramsci'nin kavramlaştırmasındaki hegemonya sürecinin özünü oluşturur: yönetici sınıfın, toplumsal rızayı, zora dayalı baskıdan ziyade, gündelik hayatın ve temel ihtiyaçların yönetimi yoluyla üretmesidir. Bu ihtiyaçlar, piyasa ekonomisinin dinamikleri içinde şekillenir; sermaye gruplarının başlıca aktör, üretim süreçlerinin ise kaynak tahsisi ve arz-talep dengeleri üzerinden yürüdüğü bir düzlemde ilerler. Bu sistemde, toplumun "ihtiyaç" olarak tanımladığı şey, büyük ölçüde piyasanın sunduğu olanaklarla kurgulanır. Bu, hegemonyanın "sağduyu"yu (common sense) inşa etme mekanizmasının ta kendisidir; piyasa tarafından dayatılan mantık, zamanla toplumun kolektif aklında tartışılmaz, doğal bir gerçeklik haline gelir. Örneğin, beslenme ve barınma gibi temel insani gereksinimler dahi, tü...
devamı »

Bu blogdaki popüler yayınlar

Tanrı’nın Tercümesi Kur’an’ın Psiko-Politik Okuması Üzerine Dördüncü Deneme: Travma İktidarı Nasıl Kurar

-
Resim
  Kur’an kıssaları, klasik tefsir geleneğinde genellikle ahlaki öğütler veya tarihsel ibret olarak toplumsal düzeni sağlamak amaçlı okunmuştur. Ancak Yusuf Kıssası, bu geleneksel okumanın sınırlarını zorlayan; vahiy, rüya, arzu ve iktidar arasındaki girift ilişkileri ifşa eden derinlikli bir manifesto niteliği taşır. Modern siyaset felsefecisi Carl Schmitt’in “Modern devlet kuramının tüm önemli kavramları, dünyevileştirilmiş ilahiyat kavramlarıdır” tespiti, Yusuf’un hikayesinde görünür hale gelir. Yusuf’un kuyu dibinden Mısır’ın iktidar zirvesine giden yolculuğu, sadece bir peygamberin biyografisi değil, aynı zamanda iktidarın meşruiyet kaynağının “rasyonel olandan” değil, “bilinçdışından” neşet ettiğinin psiko-politik tarihsel anlatısıdır. Yapmak istediğimiz şey; iktidarın rasyonel bilgiyle değil, travmayı sistematize eden irrasyonel/dikey bir epistemolojiyle kurulduğunu ve vahyin, rasyonel aklın kurucu temeli olduğunu tartışmaya çalışmaktır. Yusuf’un iktidar yolculuğunun en çarpı...
devamı »

İktidarın Ontolojik Gerilimi: Musa ve Hızır Arasındaki Epistemolojik Uçurum

-
Resim
  Kehf Suresi’nde anlatılan Musa ile Hızır kıssası, geleneksel tefsirlerde ekseriyetle zahirî ilim ile ledünnî ilim arasındaki ontolojik gerilimin bir tezahürü olarak yorumlanagelmiştir. Ancak bu kadim anlatının, günümüz siyaset felsefesinin merceği altında incelendiğinde, devlet olgusunun en temel diyalektiğini açığa çıkardığı görülür: Evrensel, normatif ve ilânihaye geçerli olması beklenen yasalar (nomos) ile siyasal iktidarın bekâsı için zaman ve mekâna bağlı, istisnai ve pratik müdahaleleri (phronesis) arasındaki kaçınılmaz gerilim. Musa, bir nevi toplumsal sözleşmenin, yazılı hukukun ve rasyonel adaletin tecessüm etmiş halidir. Onun perspektifi, nedensellik, öngörülebilirlik ve hesap verebilirlik ilkelerine sıkı sıkıya bağlıdır. Musa, “adaletin, sonuçları ne olursa olsun, bir tarafsızlıkla ve kuralın lafzına uygun olarak tesis edilmesi” gerektiğini savunan bir hukuk devleti idealini temsil eder. Hızır ise, “devlet aklı”nın ve “olağanüstü hal” pratiğinin alegorik suretidir. O, ...
devamı »

Tanrı’nın Tercümesi: Kur’an’ın Psiko-Politik Okuması Üzerine Üçüncü Deneme

-
 Vahiy, indirgemeci tarihselciliğin öngördüğü biçimde tarihe içkin olgulara çözülen bir metin değil; beşerî tecrübenin semantik ufkunda teşekkül eden soruların ilahî tasdik ile evrensel ilkeye tercüme edildiği çift yönlü bir süreçtir. Hz. Muhammed’in psikolojik gelişiminde izlenebilen kırılganlık, adalet duyarlığı ve toplumsal tecrübe, vahyin konu ediniş tarzını ve sorduğu soruları biçimlendirir; buna karşılık ilahî hitap, söz konusu beşerî malzemeyi teyit ve tashih ederek normatif bir ölçüye dönüştürür. Bu bakımdan vahiy, edebiyat ve felsefe gibi beşerî üretim alanlarıyla ifade düzleminde akrabalık taşır; ancak onlardan temelli ayrılır, zira bağlayıcılığını beşerî uzlaşıdan değil, ilahî onaydan devralır. Sonuçta tarihsellik bir zemin olarak kalır; ölçütü belirleyen, tarihsellikten süzülen insanî sorunun evrensel kıvama yükseltilmesidir. Böylece vahiy, ne tarih üstü bir soyutlukta donup kalır ne de tarih içi olgulara indirgenir; beşerî deneyim ile ilahî tasdik arasında kurulan karş...
devamı »